
Memòria istòrica de su sardu
– 11

“S’arvore de sos tzinesos” est su primu romanzu in limba sarda,
iscritu dae Larentu Pusceddu e publicadu dae sas Editziones de sa Nae.
Essidu in su mese de maju de su 1982, est s’ìsvilupu lògicu de unu
movimentu culturale chi at fatu essire su sardu dae sas àndelas
astrintas de sa poesia pro nche lu fàghere cròmpere a su terrinu ampru
de sa prosa.
Su romanzu, chi cumintzat in una bidda sarda a cumintzos de su
noighentos pro s’abèrrere pustis a su mundu mannu e terrìbile, est s’
istòria de una fèmina e de un’òmine, Lussurza e Antiocu, chi disafiant
totu sas cunventziones de s’època: cunventziones sessuales, chi
imponent a sa fèmina sa sutammissione a su chèrrere de s’òmine, e
cunventziones econòmicu-sotziales, chi non permitent a sas classes
subalternas de si godire su frutu de su traballu.
Ma sos tempos non sunt sos giustos: e s’istòria, in ue b’at mamentos
de gosu e de ditzosidade, tenet unu finale tràgicu.
In custas pagas rias, su cumintzu de su romanzu, in ue Lussurza
iscoberit a costas suas chi sas fèminas non podent isseberare, ma sunt
isseberadas.
Nùgoro, su trèighi de abrile de su 2010
Sarvadore Serra
In Oreos, su sero de su 15 de santandria, tzia Maria Ortu fit sètida
rasande in s’oru de su fochile de sa domichedda sua, tres aposenteddos
bassos, cando unu tocheddu l’at fata siddire.
“Abaida chi est” at nadu a sa neta, una bella zovanedda de seichi
annos. Custa si ch’est pesada, s’est acurtziada a sa janna, at artiadu
su gantzitu de sa mesuporta, at abaidadu:
“Est tziu Antoni Mula, manna’ ”
“Fàchelu intrare e dàeli s’iscannu.”
Tziu Antoni est intradu, s’est sètidu, s’at illiadu su bonete, s’at
coladu una manu in sos pilos e chene preàmbulos at nadu:
“Mari’, de tzertu as cumpresu su motivu de sa bìsita mea. In domo de
Nanni Tzoroddu b’at unu puddedru carchidande”
A Lussurza, intendende cussu numen, che l’est rutu dae manos su
recramu chi fit cosinde a luche de candela. Impresse che l’at collidu,
innantis chi sa mannài e tziu Antoni si nd’esseren abizados.
“ E paret chi inoche bi siat sa pudddedra bella e forte chi lu podet
domare. Ti poto narrer, pro s’onore meu, chi su zovanu est onestu e
traballante. Totus l’amus bidu in sos aronzos, in sos messonzos e in s’
arzola. De sos fedales suos non b’at nemos chi lu bincat. Fortzis su
frade che l’at a poder sichire cun su tempus. Traballat che buzinu...”
Tziu Antoni s’at allutu su zigarru cun unu titone: “Non pro nudda l’apo
pesadu eo, dàndeli su carru e s’aradu e lassàndelu a sa sola su denote,
in su pinnetu de Preda Longa. E aiat deche annos ebia. In domo sua
Lussurza at a istare chè sennora, chene pessamentos e cuntenta de cada
manera. Isse l’istimat a machine: si nde pranghet cando la nùmenat.
Pènsadi chi no l’at fatu sa serenada ca nan chi at boche leza”.
In s’ìnteri tzia Maria s’est arritzada pro ponner unu ramu de linna a
su focu.
“A narrer sa beridade” at sichidu tziu Antoni “ est aberu, ma fit
bastadu de bi lu narrer a su frade, chi sa boche l’at bella, e a
Frantziscu Pinna, su sonadore de chitarra, e una serenada l’aiat fata,
in cambiu suo, in onore de Lussurza. Sos Tzoroddos dian esser cuntentos
de facher s’isposonzu a pustis de s’incunza. Ja l’ischis chi b’at
ispesas. Sa durcària, sos aneddos... E bois, penso chi apedas bisonzu,
no nd’isco, de tempus pro bos amaniare”
E bortandesi a su chirru de Lussurza:
“Bido chi s’est inzeniande sa pitzinna, bene meda. E tue Mari’,
custas cosas las ischis menzus de mene. Diat andare bene a sa festa de
Santu Zuanne, si bois sedes cuntentas. Sa die, Mari’, amus a bider, nde
so tzertu, arzolas de tricu in sas carreras”
“Nois, Anto’, ringratziamus pro s’onore chi sos Tzoroddos nos an
fatu, e est aberu chi amus una puddedra bona massaja, onesta e bella.
Abaidadila sa santichedda mea, ruja che focu, sana e forte”.
Tziu Antoni si l’at abaidada e at moidu sa conca pro cunfirmare chi
fit de acordu cun tzia Maria.
“L’apo pesada sacrificàndemi sa bida teraca anzena, ma semper cun
amore pro no li mancare nudda in sa domo. Totu sa mama, a lu bides? Ti
l’amentas a Juanna, beru?. Si nch’est bolada in sa menzus pitzinnia. S’
ùrtimu pensamentu, innantis de si ch’andare, est istadu pro sa pitzinna
impessi naschida At chèrfidu issa a li mutire Lussurza, pro pesare su
babu.”
“Bastat Mari’, finila! Non t’amentes tristuras in custa dies de
cuntentesa. L’isco peri eo chi si Juanna fit istada cun nois, inoche,
cras su sole aiat lùchidu, isuliande sas nues”.
“Però galu no m’as nadu, Anto’, cale puddedru de sos Tzoroddos cheret
facher a istallone de sa puddedra mea. Eo non bi so galu resessida a
los distingher, paren uguales.”
“Pascale, Mari’, su fizu mannu; Antiocu, su sicundu, no at s’edade de
picare femina, ca galu no at fatu su sordadu.”
“Como, ja l’ischis Anto’, non ti poto dare risposta sicura. Depo
dimandare a Lussurza si est cuntenta. Podes torrare a fine chida, si
non ti dispiachet.”
“Custu ja fit in contu. A facher su tratadore no est arte de zente
impressida. Bi cheret passèntzia. E eo nd’apo prus de su puddedru chi m’
at mandadu. Ispero petzi chi sa risposta siat sa chi disizo. Beh! Como
bos lasso in bona pache.”
Paris chi si ch’est andadu tziu Antoni, Lussurza totindunu si ch’est
pesada, at imboladu su telarzeddu de su recramu, s’at postu sas manos
in conca e at nadu, pranghende:
“Ite mala sorte sa mea! Manna’, eo so naschida in luna mala. No l’
istimo a Pascale. Su coro meu est fertu dae tempus, ma non dae isse.
Ite podimus facher? Eo no lu cherzo, manna’!”
“E chie diat esser su chi t’at fertu?”
“No mi dimandes. Non ti poto risponder. Sa birgonza mi cucuzat, como
chi est bènnidu tziu Antoni, petzi a su pensare a chie istimo. Manna’,
lassa a mie custu pesu.”
“Non podimus facher nudda, fiza mea! Nois non podimus seperare, semus
seperadas. Su coro nostru non podet suspirare innantis de su tempus”