TRA STORIA E LEGGENDA:

pag.11                                                                                            

                                                                      LA STORIA

pag.1Sommario

       Fino a metà novecento non era raro trovarsi di fronte a famiglie numerose, la cui madre, doveva allattare anche qualcuno che non era il proprio figlio. Questo, poteva provenire da una famiglia povera, ma anche da una famiglia di gente ricca, la cui madre per diversi motivi, non poteva allattare.  

                           "frades de titta"

 

Frades de titta.

In su millienoighentovintiduos su tempus fit difitzile pro tottu. Sa zente proprietaria no aiat tantos pensamentos a campare sa familia, cosas chi invetze, aiant sas familias cun tantos fizos e per'unu bene arribadu. Tia Furica fit cojuada  cun Pedrantoni, unu zoronateri chi si prestaiat a tottu sos trobaglios, e aiant battor fizigheddos minores de edade, naschidos guasi unu fattu a s'ateru. Sas dies che cabulaiant cun tantos pensamentos: a lis dare a mandigare, a los bestire e a los calzare. “Iscurzu e famidu s'istat male” istaiat pensende Pedrantoni, bona parte de sa die, cun sas manos aintro sas busciacas, meledende pro su mezus, meda pius de tottu in ierru cando sas zoronadas fint pagas e nudda.
  Donna Imelda, nobile, fit cojuada cun don Vincenzo, su pius riccu de idda, de discendentzia nobile issu puru, e no aiant per'unu fizu, ca sa preneta gai aiat detzisu.
 Una bella die donna Imelda andeit in continente, a “faghere una cura”, naraiant sas teraccas ei sos giualzos, ispartighinados in sos tantos giassos. Daeboi de pagu tempus resteit raida e torreit a bidda sua pro s’illierare. Sa cuntentesa de sa familia fit manna pro su naschimentu de sa prozenia, solu chi Donna Imelda s'acciapeit chentza latte in titta cando enzeit su mamentu de su naschimentu.

-Ei como comente amus a fagher! Vincenzo mio il bambino deve avere il latte materno, ma io sono sfortunata!

-Non ti preoccupare mia adorata- Vincenzo la strinse delicatamente a se.
-Giama a compare Pedrantoni chi lu chelzo faeddare, e chi enzat subìtu cun sa muzere- narat su don trofighendesi sos mustatzos a sa teracca anziana.
-E ite at a cherrer compare? Gai a ipresciu? - Furì!!, aiò mudadi chi semus andende- narat Pedrantoni a sa muzere.
Su palattu de su Don fit mannu, su pius mannu de idda, e de sas biddas vicinas. Chimbe iscalinas mannas in s’intrada, e subra in s’isserru custa colora manna allorigada a unu truncu de alvure ricca de frutture, totta fatta in granitu de Gaddura -
B’aiat meda zente a teraccare in sue donna Imelda: in cosina unu profumu de cosas bonas chi ti lassaiant sa saliedda in bucca, e unu fogu mannu in sa tziminea, sempere alluttu, cun coighinas de chessa.
“Unu caldu gai, ch'in domo nostra mancu de istiu!- faghiat Pedrantoni in mente sua – In domo mia, musgheddu e ateros fiagos de miseria, emmo!!
de famine!!!.... cun sos pitzinnos sempere pianghende cun sos canales de su muccu  dae sas pinnas de nare!! »
Sa teracca pius antziana, chi bi fit a servire dae cando fit criadura, naraiat sa zente, chi fit fiza de su babbu de don Vincenzo, aberit sa janna de s’apusentu mannu, pienu de mobiles e de cadreones, cun sos muros pienos de quadros de sos avos, chi cosa gai non bi nd’aiat mancu in cheja manna.
 Don Vincenzo si parat reu reu, in su chizolu de s’apusentu, ue su pagu lugore de sa die incrisada, lu faghiat parrer pius mannu de su sou naturale. Chentza mancu saludare ne isettare saludu dae niunu comintzat s’arrejonu :
- Apo pensadu de ti nomenare  fattore in su petzu de "s'iscia", de tres una, de totta canta s'incunza.Inveze muzere tua benit a domo mia a nos faghere a mandigare- narat su don trasginende unu pagu s'anca dresta, mesu toppa, e sempere trofighendesi sos mustatzos, chei cussos de su re, mentere chi donna Imelda a conca grusciada fit carignende una criaduredda bianca chei su nie, aintro unu bantzigu de linna indeorada, cun sos lentoleddos de seda ricamados a pibiones.
A Pedrantoni e a Furica s'abbelzeidi su chelu pro s'ispantu ca pruite no s'isettaiant tantu, fintza ca pruite su fentomu dei cussa familia fit "....de una familia nobile, meda ricca, ma   ebreos.." 
-Emmo don Vincè - ch'esseit cun d'unu filareddu de oghe Furica, chi rispondeidi puru pro Pedrantoni mudu che truncu, ma meda cuntentu de su propositu de su don.
- Solu chi mi devides faghere unu piaghere mannu- continuat su don - daghi as preparadu s'ustare deves dare a suere a fizu meu, nessi pro battor boltas a sa die, e daeboi ti che giughes unu piattu de alimentos avassados a fizigheddos tuos chi mi parent unu pagu male attriminidos-
-Mancarri siant chimbe e ses boltas, donna Imèlda mia!!; grascias a Deus, ateru mi podet mancare, ma su latte in tittas  gia est bundante-
Furicchedda fintza dae cando fit bajana, s’idiat dae lontanu, curumi manna cun duas tittas cantu una covuledda. Fit nodida in mesu a sa cumpanzia; no bella ma amprosedda e de culoridu bianca ruja.
Gai si feteit su cuntrattu: pro idda Furicca, e pro campagna Pedrantoni.
Onzi die, daeboi chi ustaiant sos segnores, tia Furica in domo sua, apparitzaiat sa   mesa, chi impreaiat a suighere su pane, ei sos fizos faghiant una festa manna cun tanta cosa de mandigare, mancarri chi sa tziminea fit pagu allutta cun sos duos tittoneddos tintieddosos, sempere sos mattessi, pagu atzesos.
-Istadebos chiettos fizos mios chi mama est andende a dare a suere a fradigheddu ostru de titta -
Pagu tempus apoi tia Furica resteidi torra raida, ancora dende a suere a Antoneddu sou e a su signorinu.
Su frittu aintro sa cosina bi fit che in carrela, ca tottu fit a carr’a cobertura, ei sa janna ei sa poltetas de su balcone su bentu la zanzigaiat che bandelas, ma como Pedrantoni, dae s’iscia carraiat barrios de linna alluminzare e coighina a cantu nd’andat pro fagher fogos mannos comente in domo de su padronu. Sas criadureddas iscultzas ma attatas, a culu nudu cun sa pedde frasellada dae s’abba fritta, istaiant currende e gioghende a ticchirrios totta manna die, allegros che cicciri. 

  - De ite ti deves lamentare Furì!!- sos fizos sunt benes de Deus, ei como in domo nostra non che mancat nudda-